Steeds meer reizigers kiezen bewust voor trein, boot of bus in plaats van het vliegtuig. Duurzaam reisexpert Karen Edwards deelt praktische tips, maar erkent ook: dit vraagt tijd, planning en een andere mindset.
Vliegtuigvrij reizen is geen randverschijnsel meer. Wat ooit vooral een keuze was van klimaatactivisten en fervent treinfanaten, evolueert langzaam naar een serieuze optie voor gewone vakantiegangers. In 2025 maakte de trend officieel de sprong ‘van fringe naar vertrouwd’, aldus duurzaam reisexpert Karen Edwards. Reizen per trein, boot of bus wordt steeds meer een mainstream alternatief – en dat over alle leeftijdsgroepen heen.
De reden? In een wereld die almaar sneller draait, verlangen reizigers naar juist het tegenovergestelde: langere, betekenisvolle trips die je fysiek én mentaal wegtrekken uit de dagelijkse sleur. In plaats van een budgetvlucht pakken en je vakantie proppen in een lang weekend, biedt ‘slow travel’ de kans om écht los te komen.
De aantrekkingskracht van langzaam reizen
Vliegtuigvrij reizen betekent letterlijk vertragen. Je geniet van adembenemende landschappen terwijl je door hele landen glijdt of langs kustlijnen vaart. Geen eindeloze wachtrijen bij de bagageafgifte, geen veiligheidsprocedures, geen uren opgesloten zitten in een krappe stoel. De reis zelf wordt ontspannener, leuker en bevrijdender – in elk geval in theorie.
Want er zit ook een keerzijde aan dit idyllische beeld. Een reis die met het vliegtuig drie uur duurt, kan overland al snel twee dagen in beslag nemen. Dat vereist niet alleen meer vakantiedagen, maar ook een fundamenteel andere benadering van wat een ‘geslaagde’ reis inhoudt. De vraag is: hoeveel reizigers zijn daartoe bereid, ook wanneer de prijzen niet altijd voordeliger uitvallen?
De klimaatdimensie: klein percentage, grote impact
Tussen de 100.000 en 130.000 vluchten vertrekken dagelijks van luchthavens wereldwijd. De luchtvaart is goed voor ongeveer vier procent van de mondiale broeikasgasuitstoot – een ogenschijnlijk bescheiden cijfer, totdat je beseft dat slechts elf procent van de wereldbevolking ooit een vliegtuig neemt. Van die groep vliegt ongeveer één procent regelmatig.
Met andere woorden: een kleine minderheid veroorzaakt een onevenredig groot deel van de uitstoot. Dat maakt vliegtuigvrij reizen voor wie regelmatig vliegt – vaak stadstrippers, zakenreizigers of mensen met familie in het buitenland – tot een manier om de persoonlijke klimaatvoetafdruk aanzienlijk te verkleinen.
Toch blijft de vraag: is dit een realistische optie voor iedereen, of vooral een privilege van wie voldoende tijd, budget en flexibiliteit heeft?
Praktische tips: klein beginnen
Voor wie nieuw is in vliegtuigvrij reizen, adviseert Flight Free UK om klein te starten. Kies een bestemming binnen het Verenigd Koninkrijk of West-Europa. Dat stelt je in staat te wennen aan verschillende vormen van overlandreizen, terwijl je je veilig en dichtbij huis voelt.
Wil je verder weg? Kies dan een bestemming die je al kent en waar je je prettig voelt. Dat biedt geruststelling: je weet dat de reis niet al te ingewikkeld wordt, en een vertrouwde setting wacht op je bij aankomst. Experimenteer met treinreizen, spring op een veerboot en probeer desnoods een internationale bus. Voor je het weet, voel je je zelfverzekerder om langere trajecten aan te pakken.
Hulp van experts en gespecialiseerde operators
Een groeiend aantal betrouwbare reisorganisaties creëert gevarieerde overlandtrips. Byway staat bekend om avontuurlijke en verreikende reisroutes die trein (en soms boot) combineren naar bestemmingen als Schotland, Frankrijk, Roemenië en Denemarken, met doordachte tussenstops. Cruciaal detail: alle routes kunnen op maat gemaakt worden voor gezinnen, koppels of solo-avonturiers.
Eurail en Interrail bieden flexibele passen met een vast aantal reisdagen, waardoor je zelf kunt bepalen wanneer je wilt stoppen en verkennen. The Man in Seat 61 – een bijna legendarische website onder treinreizigers – beschrijft vliegtuigvrije routes naar vrijwel elk land ter wereld, inclusief trucs om specifieke trajecten makkelijk te navigeren, updates over nieuwe treindienstregels en zelfs aanbevelingen voor de beste coupéplaatsen.
Die expertise is waardevol, maar benadrukt ook dat vliegtuigvrij reizen planning vraagt. Het is geen kwestie van snel online een ticket boeken en gaan – in elk geval niet voor complexere routes.
De reis is de bestemming (echt waar)
Op het eerste gezicht lijkt het misschien vreemd om twee dagen te besteden aan een reis die je in een paar uur kunt vliegen. Toch wegen de voordelen op tegen het gemak, stelt Edwards. Veel van de beste overlandroutes – vooral per spoor – slingeren door kleine stadjes en dorpjes die je anders nooit zou hebben ontdekt.
Waarom niet even uitstappen voor een wandeling? De tijd nemen om te absorberen wat je ziet, koffie drinken wanneer je daar zin in hebt, musea, parken en markten verkennen in verschillende plekken – dat maakt de reis verrijkend. Bovendien leg je vaak meerdere regio’s aan in één trip, waar je anders overheen zou vliegen.
Toch vraagt dit wel een mentaliteitsverandering. Voor wie gewend is aan efficiëntie en ‘maximale benutting’ van vakantiedagen, voelt dit misschien als tijdverlies. Het hangt er volledig vanaf of je de reis zelf als onderdeel van de vakantie beschouwt – of als noodzakelijk kwaad.
Overschakelen naar slow mode
De pure vreugde van een kalme, langzame reiservaring kan even helend zijn als avontuurlijk. Flexibele treinpassen stellen reizigers in staat hun reis op te splitsen met een tussenstop op één of meer plekken. Ze dekken vaak ook andere vervoerswijzen, zoals bootoversteken naar eilanden of busritten tussen regio’s zonder spoorwegverbinding.
Byways ‘Sailing to Sicily’-route tuft bijvoorbeeld door het bruisende Parijs, het coole Milaan en de sereniteit van het Lugano-meer, voordat je de Tyrreense Zee oversteekt van Napels naar Milazzo aan de noordkust van Sicilië.
Dat klinkt idyllisch, maar heeft ook zijn prijs – zowel letterlijk als figuurlijk. Dergelijke routes zijn doorgaans duurder dan een budgetvlucht, en vragen meer vakantiedagen.
Kwaliteit boven kwantiteit
Ooit afgevraagd waarom zelfs de meest idyllische strandvakanties nooit zo ontspannend aanvoelen als je had gehoopt? Korte trips, waarbij je geen tijd hebt om echt los te komen, kunnen hormonen zoals cortisol triggeren die je lichaam angstig en gestrest houden.
Een groot pluspunt van vliegtuigvrij reizen is dat overlandtrajecten per definitie meer tijd vragen – waardoor je meer dagen hebt om echt tot rust te komen. Dit blijkt betere slaap te bevorderen, lichtere stemmingen te creëren en zelfs het geheugen te verbeteren. Deze bewuste manier van reizen helpt de geest te focussen op het nu, wat leidt tot een vervullender en meer gecentreerde ervaring.
Daarom zijn minder maar langere trips het jaar door – waarbij kwaliteit prevaleert boven kwantiteit – de toekomst, aldus Edwards. Een mooi principe, maar wel één dat vooralsnog vooral toegankelijk is voor wie de luxe heeft van veel vakantiedagen en financiële ruimte.
Slaapreinen: comfort en klimaat
Volgens de Energy Saving Trust stoot treinreizen ongeveer 14 gram CO₂ uit per passagierskilometer, vergeleken met de 285 gram van vliegreizen. Daarom is een slaaptrein nemen de beste keuze voor de planeet.
Boek minstens drie maanden van tevoren en je kunt besparen op kosten, vooral omdat een nacht doorreizen een nacht in een hotel scheelt. De Caledonian Sleeper is misschien wel een van de meest handige en comfortabele manieren om naar Schotland te reizen. Doorgaans vertrekt deze vroeg in de avond vanaf Euston en rolt om 8 uur ’s ochtends Aberdeen, Edinburgh, Fort William, Glasgow of Inverness binnen – vaak tegen de achtergrond van een bloedoranje Schotse zonsopgang.
De European Sleeper verbindt Brussel met Praag met stops in Rotterdam en Amsterdam, terwijl een nieuwe slaaptrein van Zwitserland naar Zweden via Denemarken in het voorjaar gelanceerd wordt. Combineer deze met de Eurostar en een reis door West-Europa wordt verrassend eenvoudig.
Hoewel dit verleidelijk klinkt, blijft de praktijk weerbarstig. Slaapreinen zijn vaak snel volgeboekt, prijzen variëren enorm afhankelijk van het boekmoment, en comfort kan sterk verschillen tussen aanbieders.
Vliegtuigvrij overal ter wereld (met nuances)
Belangrijk om te beseffen: als je toch langeafstandsvluchten maakt, betekent dat niet dat je elders op de trip geen vliegtuigvrije keuzes kunt maken. In Oost-Europa kun je in slechts twee dagen door de Baltische staten crossen door trein en bus te nemen van Vilnius (Litouwen) naar Tallinn (Estland) via Riga (Letland).
De uit de jaren dertig stammende South African Blue Train – die van Pretoria naar Kaapstad rijdt – staat bekend om zijn zonsondergangsuitzichten over Zuid-Afrika’s minder bekende binnenland. The Ghan volgt de sporen van Australië’s eerste kameeldrijvers en doorkruist het continent van Adelaide in het zuiden naar Darwin in het noorden via het gloeiende Red Centre.
Deze voorbeelden laten zien dat vliegtuigvrij reizen wereldwijd mogelijk is, maar vaak wel een intercontinentale vlucht vereist om bij het startpunt te komen – een paradox die de beweging kwetsbaar maakt voor kritiek.
Extra vrije tijd regelen via werk
Als je werk Europese reizen vereist, kun je met je baas praten over het Sustainable Travel Leave-schema, geïnitieerd door klimaatchampions Possible. Dit werkplekbeleid stelt duurzaamheidsbewuste bedrijven in staat werknemers die kiezen voor overlandreizen te belonen met extra vakantiedagen.
Voor bedrijven betekent het dat Scope 3-emissies (de indirecte uitstoot in de waardeketen van een bedrijf) eindelijk aangepakt worden. Nog beter: 74 procent van de deelnemende werkgevers zegt toegenomen motivatie en welzijn bij werknemers te zien.
Een mooi initiatief, maar vooralsnog nog beperkt verspreid. Of dit mainstream wordt, hangt sterk af van bredere verschuivingen in bedrijfscultuur en duurzaamheidsbeleid.
Realisme naast idealisme
Vliegtuigvrij reizen biedt onmiskenbare voordelen: minder uitstoot, meer belevenis onderweg, betere ontspanning. Maar het vereist ook privilege – van tijd, geld en flexibiliteit. Voor wie met een krappe begroting, beperkte vakantiedagen of zorgverplichtingen reist, blijft het vliegtuig vaak de enige haalbare optie.
De beweging wint terrein, zeker. Maar of het echt een nieuw normaal wordt, hangt af van structurele veranderingen: betaalbaardere treintarieven, betere spoorinfrastructuur, en werkgevers die langere reistijden faciliteren. Tot die tijd blijft vliegtuigvrij reizen voor velen vooral een inspirerende ambitie – en voor sommigen een haalbare, verrijkende keuze.
