Louisiana Museum of Modern Art toont lang verborgen werken van Jean-Michel Basquiat, waaronder een van de duurste schilderijen ooit verkocht. Maar de vraag blijft: wat voegt deze tentoonstelling toe aan ons begrip van de kunstenaar?
Kunstliefhebbers kunnen dit jaar kiezen uit tal van tentoonstellingen die een reis waard zijn – van oogverblindende moderetrospectives tot stadsbrede biënnales. Maar Europese fans van het levendige, neo-expressionistische werk van Jean-Michel Basquiat krijgen deze januari een bijzondere kans. Het Louisiana Museum of Modern Art in Denemarken presenteert lang onontdekte schetsen van de Amerikaanse kunstenaar.
Basquiat staat vooral bekend om zijn abstracte, kleurrijke schilderijen van hoofden en schedels. Deze tentoonstelling draait rond ‘Untitled’, een figuratief, graffiti-achtig schilderij van een schedel dat in 2017 bij Sotheby’s New York voor het astronomische bedrag van 110,5 miljoen dollar werd verkocht aan de Japanse miljardair Yusaku Maezawa. Daarmee werd het het duurste kunstwerk ooit verkocht van een Amerikaanse kunstenaar.
De tentoonstelling heet ‘Basquiat: Headstrong’ en vindt plaats in het sereen gelegen Louisiana Museum of Modern Art, net buiten Kopenhagen, van vrijdag 30 januari tot 17 mei.
Wat kun je verwachten?
Heel veel hoofden, zo blijkt. The Art Newspaper legt uit dat dit de eerste tentoonstelling is die volledig gewijd is aan Basquiats getekende afbeeldingen van het menselijk hoofd, gemaakt tussen 1981 en 1983. Tegelijk is het de eerste solotentoonstelling van het werk van de kunstenaar in Scandinavië.
De werken – met vegen, vuil en her en der een voetafdruk eroverheen – lijken op de vloer van zijn atelier te hebben gelegen. Ze zijn overwegend gemaakt met oliesticks. Hoewel ze uiteindelijk in 1990 werden gevonden en aan een breder publiek getoond (twee jaar na Basquiats overlijden) in de Robert Miller Gallery in New York, wil deze tentoonstelling meer licht werpen op wat omschreven wordt als de ‘private vocabulaire’ van de kunstenaar.
Louisiana-curator Anders Kold schrijft in zijn begeleidend essay dat de hoofden variëren ‘van iets dat dicht bij de volheid van levend vlees komt tot de verschijning van schedels, maskers of mechanische, automaat-achtige figuren’. Ze worden gekenmerkt door ‘schokkende dissonanties tussen hun anatomische delen’.
Die beschrijving klinkt intrigerend, maar roept ook vragen op. Wat maakt deze schetsen zo bijzonder dat ze een eigen tentoonstelling verdienen? En in hoeverre voegt het zien van ‘werk van de vloer’ iets toe aan ons begrip van een kunstenaar die al uitgebreid gedocumenteerd is?
Basquiat: van graffiti-artiest tot cultuurfenomeen
Jean-Michel Basquiat werd in 1960 geboren in Brooklyn en groeide uit van prominent graffiti-artiest tot pionier van de neo-expressionistische beweging en cultureel icoon van de jaren tachtig. Een opvallend terugkerend motief in zijn werk is een kroon.
Sotheby’s legt uit dat Basquiat door deze kroon te plaatsen op zwarte mannelijke figuren – waaronder atleten, muzikanten en schrijvers – deze historisch gemarginaliseerde kunstenaars verhief tot koninklijke, zelfs heilige status. Een krachtig statement in een periode waarin de kunstwereld nog overwegend wit en exclusief was.
De fascinatie van de kunstenaar voor anatomie ontstond naar verluidt toen hij op zevenjarige leeftijd na een auto-ongeluk in het ziekenhuis belandde en van zijn moeder een exemplaar van Gray’s Anatomy kreeg. Die medische encyclopedie zou zijn beeldtaal voor altijd beïnvloeden – schedels, skeletten en lichaamsdelen werden centrale elementen in zijn werk.
Hedendaagse kunstenaars in dialoog met Basquiat
De tentoonstelling toont ook werk van hedendaagse kunstenaars Arthur Jafa, Julie Mehretu, Dana Schutz en Alvaro Barrington – allemaal beïnvloed en geïnspireerd door Basquiat. Een interessante keuze die de erfenis van de kunstenaar in de huidige kunstpraktijk tastbaar maakt.
Tegelijk roept dit vragen op over de focus van de tentoonstelling. Gaat het primair om Basquiats eigen werk, of juist om zijn invloed op latere generaties? En in hoeverre kunnen deze hedendaagse stemmen licht werpen op werk dat al decennia geleden ontstond?
De waarde van het ongeziene
Het Louisiana Museum presenteert deze tentoonstelling als een unieke kans om zeldzame, lang verborgen schetsen te zien. Maar ‘zeldzaam’ betekent niet automatisch ‘essentieel’. De werken werden al in 1990 tentoongesteld – ruim dertig jaar geleden. De vraag is of het grote publiek destijds écht geen kans kreeg ze te zien, of dat het vooral binnen een specifieke kunstkring bekend was.
Bovendien: atelierschetsen en werkmateriaal zijn interessant voor kunsthistorici en superfans, maar bieden ze ook het algemene publiek iets nieuws? Of is dit vooral een kans voor een gerenommeerd museum om een grote naam binnen te halen en bezoekers te trekken met de belofte van exclusiviteit?
Locatie: Louisiana Museum of Modern Art
Het Louisiana Museum ligt aan de Deense kust, ongeveer veertig minuten ten noorden van Kopenhagen. Het museum staat bekend om zijn sereen mooie ligging met uitzicht op de Sont, en zijn collectie moderne en hedendaagse kunst. Voor wie Kopenhagen bezoekt als citytrip-bestemming, is het museum relatief eenvoudig te bereiken en zeker een aanrader – los van deze specifieke tentoonstelling.
Tickets zijn te boeken via de website van het museum. Prijzen variëren, en het is verstandig om van tevoren te reserveren, vooral tijdens weekenden en schoolvakanties wanneer het drukker kan zijn.
Basquiat als merknaam
Het is onmogelijk om over Basquiat te schrijven zonder de commerciële dimensie te noemen. Zijn werk behoort tot de duurste ter wereld, zijn naam siert T-shirts en sneakers, en elke grote tentoonstelling trekt massa’s bezoekers. Die populariteit is tweeledig: enerzijds maakt het zijn kunst toegankelijk voor een breed publiek, anderzijds dreigt het verhaal van de kunstenaar zelf overschaduwd te worden door de hype.
‘Untitled’ – het sterpunt van deze tentoonstelling – is een meesterwerk, geen twijfel mogelijk. Maar het feit dat het 110,5 miljoen dollar opbracht, zegt minstens evenveel over de kunstmarkt als over de kwaliteit van het werk zelf. Laten we hopen dat de tentoonstelling in Louisiana de nadruk legt op het eerste, en niet op het tweede.
De vraag blijft: is het de reis waard?
Voor wie in de buurt van Kopenhagen is of sowieso een citytrip plant: absoluut. Het Louisiana Museum is op zichzelf al een bezoek waard, en de kans om zeldzaam getoond werk van Basquiat te zien is een mooie bonus.
Voor wie speciaal hiervoor zou reizen: dat hangt af van je fascinatie voor de kunstenaar. Ben je een fervent Basquiat-liefhebber die alles wil zien wat met zijn werk te maken heeft? Dan is dit waarschijnlijk een unieke kans. Ben je een gemiddelde kunstliefhebber die vooral de highlights wil zien? Dan zijn er wellicht andere tentoonstellingen die net zo de moeite waard zijn, dichter bij huis.
De tentoonstelling loopt tot 17 mei – genoeg tijd om te beslissen of dit op je reislijstje thuishoort.
